Böbrek Yetmezliği Belirtileri ve Tedavisi
26 Haziran 2024

Böbrek Yetmezliği Belirtileri ve Tedavisi

Böbrek Yetmezliği

Böbrek yetmezliği, böbreklerin işlevlerini yerine getirememesi durumudur. Böbreklerin temel görevleri arasında toksik maddelerin idrar yoluyla vücuttan uzaklaştırılması, kan basıncının kontrol edilmesi, bazı ilaçların idrarla dışarıya atılması, kan hücrelerinin yapımına destek olunması, vücuttaki fazla suyun uzaklaştırılması ve kemik güçlenmesine destek gibi önemli işlevler bulunmaktadır.

İnsan vücudunda iki böbrek bulunmaktadır. Bu böbreklerden birinin sağlıklı olması, tüm görevlerin yerine getirilmesini sağlar. Böbrek yetmezliği geliştiğinde belirtilerin ve yakınmaların ortaya çıkması için iki böbreğin de işlevlerini yerine getirememesi gerekir. Görevlerdeki aksama, en az 3 ay süreyle devam eder ve işlev kaybı geri dönüşsüz veya ilerleyici şekilde olursa buna kronik böbrek yetmezliği adı verilir. Görevlerin aksaması belli dönemlerde oluyorsa buna da akut böbrek yetmezliği adı verilir.

Böbrek Yetmezliği Çeşitleri

Akut böbrek yetmezliği gelişirse bunun geri dönüşü mümkün olabilir. Eğer zamanında tedavi uygulanırsa, kişinin böbrekleri normal çalışma düzenine geri dönebilir. Bu durum genellikle yatarak hastanede tedavi gören kişilerde gelişir ve böbrek işlevlerini günler ya da haftalar boyunca tam olarak yerine getiremez. Böylece vücutta üre, kreatinin gibi atıklar birikmeye başlar. Kronik böbrek yetmezliği gelişen hastalarda ateşli hastalıklar, aşırı su kaybı ve kullanılan bazı ilaçlar böbreklerin işlev kaybını hızlandırabilir. Buna rağmen zamanında müdahale edilirse böbreklerdeki hızlı ilerleme durdurulabilir.

Böbrek Yetmezliği Belirtileri

Böbrek yetmezliği genellikle karakteristik bulgular vermez. Bu nedenle hastaların böbreklerindeki işlev kaybı %10 seviyesine inmedikçe belirtiler ortaya çıkmaz. Ancak başka sebeplerle yapılan kan testleri böbrek yetmezliğinin erken aşamada belirlenmesine yardımcı olabilir. Hastaların çoğu iştahsızlık, kaşıntı, dikkat eksikliği, nefes darlığı, bacak krampları, cinsel bozukluklar ve uyku sorunları gibi belirtilerle doktora başvururlar. Ancak hastalardaki en önemli belirti geceleri idrara çıkmalarıdır. Normalde gece çok sulu besinler yenmedikçe gece idrara çıkış olmaz. Ancak böbrek yetmezliği gelişen hastalarda idrar yoğunluğu nedeniyle geceleri idrara çıkma sıklığı görülür. Böbrek yetmezliği ilerledikçe hastalarda başka organlarda da işlev bozukluğu ortaya çıkabilir. Bunun nedenleri arasında vücutta atık madde ve sıvı birikimi, beslenme bozukluğu, hormonal dengenin bozulması ve protein yıkımından kaynaklanan maddelerin vücuttan atılamaması sayılabilir.

Böbrek Yetmezliği Nedenleri

Böbrek yetmezliğine yol açan bazı hastalıklar vardır. En sık rastlananlar arasında şeker hastalığı, yüksek tansiyon, polikistik böbrek hastalığı gibi ailesel hastalıklar, glomerülonefritler, idrar yollarında tıkanıklık ve amiloidoz gibi hastalıklar sayılabilir. Ancak bu hastalıkların sonucunda böbrek yetmezliği gelişecek diye bir genelleme yapılamaz. Hastalıkların zamanında teşhis edilerek tedavi edilmesi halinde böbrek yetmezliği gelişimi engellenebilir.

Kronik Böbrek Yetmezliğinin Vücut Üzerindeki Etkileri

Kronik böbrek yetmezliği, hastalarda sinir sistemini etkileyebilir ve psikiyatrik bozuklukların oluşmasına neden olabilir. Böbrek yetmezliğinin kendisi ve tedavisi, hastalar açısından önemli bir stres kaynağıdır. Bu yüzden hastalarda sıkça psikolojik sorunlar görülebilir. Hastalarda görülen psikolojik stresin nedenleri arasında uygulanan diyete uyum sorunu yani düşük protein ve tuz kullanımı, diyalize giren hastalarda suyun kısıtlanması ve tedaviye bağımlılık sayılabilir.

Hastalarda görülen psikolojik sorunlar arasında depresyon ilk sıralarda yer alır. Bunun belirtileri arasında uyku bozukluğu, yeme bozukluğu ve işe yaramama duygusu vardır. Ayrıca cinsel bozukluklar ve anksiyete de görülen diğer psikolojik sorunlar arasındadır. Böbrek yetmezliği hastalarında en sık görülen sinir sistemi bozuklukları arasında beyin anormallikleri ve sinir iletimi sorunlarıdır. Bunlar diyalize giren ya da girmeyen hastalarda görülebilir. Hastalık sinir sistemini etkilediğinde ayağa kalkıldığında tansiyon düşmesi ve göz kararması sorunu da görülebilir. Ayrıca kaşıntı, yanma, ağrı ve güç azalması gibi sorunlar da yaşanabilir.

Böbrek yetmezliğine bağlı olarak ortaya çıkan bilinç bozukluğu, hastalarda beyin, omurilik ve beyincik yani merkezi sinir sistemiyle ilgili belirti ve yakınmaları ifade eder. İleri derecede böbrek yetmezliği olan hastalarda bilinç bozukluğu görülme riski fazladır. Olaylarda yer ve zaman karıştırma, uyku eğilimi, nöbet, koma, bilinç bulanıklığı gibi belirtiler ortaya çıkabilir. Bazen kas kasılmaları ve konuşma bozukluğu da görülebilir.

Böbreklerin üstlendiği en önemli görevler arasında kemik yapısını koruma vardır. Fosfor, D vitamini ve kalsiyum arasındaki dengeyi koruyan böbreklerde yetmezlik geliştiğinde hastalarda farklı derecelerde kemik hastalığı da gelişir. Kemiklerde ağrı, şekil bozukluğu, kırık, kaşıntı, kas güçsüzlüğü ve dokularda kalsiyum birikiminden kemikleşme gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

Böbrek Yetmezliği ve Diyaliz

Böbrek yetmezliği olan hastalarda sadece böbrek hastalığından değil diyalize girdikleri için de bazı sorunlar ortaya çıkabilir. Bunlardan biri diyalize bağlı dengesizlik sendromudur. Bu daha çok genç hastaları etkiler ve diyalize yeni başlayanlarda daha fazla görülür. Bulantı, kusma, baş ağrısı, görme bozukluğu, kas seğirmesi, nöbet geçirme, ellerde titreme gibi belirtilerle kendini gösterir. Diyalize bağlı bunama ve zihinsel fonksiyonlarda bozukluk da hastaları etkileyebilir.

Kronik Böbrek Yetmezliği Evreleri

Hastalardaki kronik böbrek yetmezliğinin hangi evrede olduğunu belirlemek için kan tahlili yapılmalıdır. Kan kreatinin seviyesi belirlendikten sonra böbreklerin süzme hızı hesaplanır. Bu şekilde böbrek yetmezliğinin hangi evrede olduğu belirlenir. Böbreklerin süzme hızına göre kronik böbrek yetmezliği 5 evrede değerlendirilir. Evrenin artması demek böbreğin daha az çalışması demektir.

  • Evre 1: Böbrekte hasar vardır ve böbreğin süzme hızı 90 ml/dk üzerindedir.
  • Evre 2: Böbrekte hafif hasar vardır, süzme hızı ise 60-89 ml/dk arasındadır.
  • Evre 3a: Böbrekte hafif ve orta seviyede hasar vardır, süzme hızı ise 45-59 ml/dk arasındadır.
  • Evre 3b: Böbrekte orta düzeyde hasar vardır, süzme hızı 30-44 ml/dk arasındadır.
  • Evre 4: Böbrekteki hasar şiddetli derecededir, süzme hızı da 15-29 ml/dk arasındadır.
  • Evre 5: Bu son dönem böbrek yetmezliğidir. Böbreğin süzme hızı 15 ml/dk altına inmiştir. Bu hastalarda diyaliz tedavisi ya da böbrek nakli yapılması gerekir.

Kronik Böbrek Yetmezliği Tedavisi

Kronik böbrek yetmezliği geliştiğinde böbreklerde geri dönüşümsüz olarak fonksiyonlar ortadan kalkmaya başlar. Bu hastalardaki tedavi yaklaşımları, böbrek hastalığının ilerlemesine engel olmak, böbrek yetmezliği destek tedavisinin uygulanması, diyaliz ve böbrek nakli için hazırlığa başlamaktır. Böbrek yetmezliği için risk faktörleri olan yüksek tansiyon ve diyabet gibi hastalıkları olan kişilerin böbrek fonksiyonları yakın takibe alınarak izlenmeli ve böbrek fonksiyonları olabildiğince korunmalıdır. Bu sayede böbrek fonksiyonlarındaki gerileme erken aşamada tespit edilerek tedaviye erken dönemde başlanabilir.

Böbrek Yetmezliği Olan Hastalarda Beslenme

Böbrek yetmezliği tespit edilen hastalarda beslenmeye çok dikkat edilmelidir. Bu hastalarda dengeli beslenme önemli bir yer tutar. Hem hastanın yaşam kalitesini yükseltir hem de olası komplikasyonları azaltır. Hastalık sırasında uygulanacak diyet, her hastaya ayrı şekilde hazırlanmalıdır. Yani böbrek yetmezliğinin evresine, hastanın ağırlığına, diyalize girip girmemesine, kan bulgularına ve idrar çıkışına göre bir diyet hazırlanmalıdır. Diyette protein ve enerji alımı, besin ögelerinin miktarı böbrek yetmezliği tedavisinde önemli bir yer tutar.

Protein vücutta kullanıldığında kreatinin, üre ve ürik asit gibi yıkım ürünleri açığa çıkar. Böbrek yetmezliği hastalarında bunlar dışarı atılamadığı için vücutta birikim başlar. Bu nedenle böbrek yetmezliğinin evresine uygun şekilde protein alınması gerekir. Diyalize başlamayan hastalarda protein miktarı kısıtlanır. Bu da günlük 0,6-0,8 gr/kg kadardır. Bazen hastalar proteini kandaki üre seviyesini düşürmek için tamamen keser. Bu hatalı bir yaklaşımdır. Hastalar kendilerine önerildiği kadar protein almalıdır.

Hastaların böbreklerinde süzme azaldığında vücuttan yeterince tuz atılamaz. Bununla birlikte tuzlu yiyecekler yendiğinde vücuttaki tuz miktarı da artar. Bu da beyinde uyarıma neden olup susama hissine yol açar. Bu da su içme hissi uyandırdığı için hasta daha fazla su içer ve vücutta su miktarı artmaya başlar. Böbrek yetmezliği olan hastalara tuzsuz yemek yemeleri ve su içmeleri önerilir.

Ayrıca böbrek yetmezliği olan hastalara düzenli egzersiz yapmaları da önerilir. Bu aynı zamanda stresi de azaltacaktır. Böylece tansiyon da normal seviyelerine gelir.

Sizden Gelen Sorular / Yorumlar

İlk soruyu siz sormak istermisiniz?

Soru Sor / Yorum Yap

şifre

Çok Okunanlar

Böbrek Taşı Düşüren Balık

Böbrek Taşı Düşüren Balık

Böbrek Kumuna Ne İyi Gelir?

Böbrek Kumuna Ne İyi Gelir?

Editörün Seçtiği

Üreter Nedir?

Üreter Nedir?

Haber Bülteni

Popüler İçerik

Yoğurt Böbrek Taşı Yapar mı?

Yoğurt Böbrek Taşı Yapar mı?

Böbrek Yetmezliği Belirtileri Nelerdir?

Böbrek Yetmezliği Belirtileri Nelerdir?

Böbrek Üstü Bezi Hastalıkları Tedavisi

Böbrek Üstü Bezi Hastalıkları Tedavisi

Atrofik Böbrek Nedir ve Faydaları Nelerdir?

Atrofik Böbrek Nedir ve Faydaları Nelerdir?

Böbrek Ameliyatı Kaç Saat Sürer?

Böbrek Ameliyatı Kaç Saat Sürer?

Güncel

Böbrek Taşı Ameliyatı Sonrası

Böbrek Taşı Ameliyatı Sonrası

Güncel

Böbrek Sancısına Ne İyi Gelir?

Böbrek Sancısına Ne İyi Gelir?

Güncel

Böbrek Genişlemesi Zararları Nelerdir?

Böbrek Genişlemesi Zararları Nelerdir?